Wie beslist en waarvoor dienen ze ?
Uiteindelijk is het de school zelf die beslist om camera’s te plaatsen voor andere doeleinden dan deze van de camerawet. Bijvoorbeeld als afschrikmiddel tegen overtredingen op het schoolreglement of om de leerkrachten te beschermen tegen manipulatieve leerlingen en omgekeerd.
Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel. Er zijn ook heel positieve aanwendingen van camera’s. Zo is er BEDNET, een initiatief van de onderwijswereld om ook langdurig zieke kinderen de lessen te laten volgen op afstand. Zo verliezen deze kinderen de greep niet op de buitenwereld. Ze volgen de lessen gewoon mee en blijven deel uitmaken van hun klas, zij het dan via een camera. En op die manier is het kind ook niet alleen maar met zijn ziekte bezig. En zeg nu zelf, welke ouder zou daar niet gelukkig om zijn?
Omdat hier andere doeleinden in het spel zijn, is niet langer de camerawet van toepassing maar de privacywet. Wanneer men personen filmt of van hen beelden opneemt, is dit een verwerking van persoonsgegevens, precies zoals de privacywet het heeft bedoeld.
Dit betekent in de eerste plaats dat de school goed moet nadenken:
- voor welke doeleinden zij een camera willen plaatsen;
- of die privacyschendende maatregel, wel in verhouding staat tot wat ze wil bereiken;
- en of de school haar doel niet kan bereiken met een minder privacyschendende maatregel.
Met andere woorden, telkens de school een camera wil plaatsen zal zij een evenwichtsoefening moeten maken tussen het belang van de school en het recht op privacy van de leerlingen en leerkrachten.
De school moet haar doel strikt omschrijven en vastleggen
Het is van het grootste belang dat de school heel duidelijk het doel vastlegt dat zij wil bereiken. Bedenk daarbij dat haar beslissing rechtstreekse gevolgen kan hebben op de privacy van haar leerlingen en leerkrachten. En zoals de privacywet het stelt, heeft iedereen er recht op dat zijn privacy wordt beschermd, meer nog het is zelfs een grondrecht.
Laten we ervan uitgaan dat de school iets wil ondernemen tegen de inbreuken op het rookverbod dat steeds vaker met de voeten wordt getreden. Zij kent de favoriete rookplaatsen van haar leerlingen wel. In de eerste plaats wordt gretig gebruik gemaakt van de toiletten tijdens de pauzes maar de laatste tijd gebeurt het ook al eens tijdens de lessen. Verder is er nog een afgelegen gang in een van de bijgebouwen die leidt naar het onderhoudslokaal. Ook de fietsenstalling is in zwang maar wat de school nog het meeste zorgen baart, is het feit dat er gerookt wordt in de ingesloten bergplaats van de sportzaal waar heel veel brandbare zaken bewaard worden.
Om verschillende redenen wil de school het rookverbod handhaven. Ten eerste omwille van het algemeen wettelijk rookverbod op publieke plaatsen, en ten tweede om de gezondheid te beschermen van jouw zoon of dochter en een derde reden is het brandgevaar te verminderen.
Het doel moet gerechtvaardigd zijn
Eens de school duidelijk heeft bepaald waarom zij camera’s zou willen plaatsen, moet zij nagaan of haar doeleinden wel gerechtvaardigd zijn. Dit kan door artikel 4 van de privacywet toe te passen: de school moet het belang van de school afwegen aan het recht op bescherming van de privacy van de gefilmde leerlingen.
Op het eerste gezicht lijken de drie doeleinden wel degelijk op hun plaats : handhaven van een federale wet, bescherming van de gezondheid van minderjarigen en de fysieke veiligheid van eenieder garanderen door brandgevaar in te dijken.
Toch moet de school zich afvragen of zulk beeldmateriaal gepast en noodzakelijk is om haar doel te bereiken. Neem nu de plaatsing van een camera in de toiletten. Het kan natuurlijk al niet op het toilet zelf. Beelden die iemands intimiteit schenden, zijn immers verboden. In de toiletzaal zou het wel kunnen maar de vraag is of er geen andere middelen voorhanden zijn waarbij het niet nodig is dat er beelden worden verwerkt en opgeslagen. Een leerkracht kan in ieder geval al tijdens de pauzes surveilleren bij de toiletten en ook in de fietsstalling bij vertrek en aankomst.
Dit zijn de vragen die de school zich zou moeten stellen:
- Wordt er buiten de pauzes zo massaal gerookt op de toiletten dat een camera voor dit doel gerechtvaardigd zou zijn?
- Kunnen de leerkrachten niet surveilleren?
- Is de handhaving van een federale wet (rookverbod in publieke plaatsen) wel een opdracht die de school moet vervullen?
- Kan er niet gewoon een rookmelder worden geplaatst?
- Kan de fietsenstalling na een bepaald uur niet gewoon afgesloten worden?
Een camera in het berghokje van de sportzaal waar veel brandbaar materiaal wordt bewaard, zou wel eens kunnen gerechtvaardigd zijn. Het is immers absoluut noodzakelijk dat de school er alles aan doet om eenieders fysieke veiligheid te beschermen. Maar ook hier zijn er misschien veel eenvoudigere maatregelen mogelijk, zoals een goed slot op de deur. Zijn de omstandigheden zo dat het berghokje niet kan worden afgesloten en heeft de school echt alle andere mogelijke maatregelen al geprobeerd, dan zou zij inderdaad een camera kunnen plaatsen om inbreuken op het rookverbod tegen te gaan.
Het beeldmateriaal dient uitsluitend voor het vooropgesteld doel
Eens de school deze afweging heeft gemaakt en tot de slotsom is gekomen dat er geen enkele andere mogelijkheid meer overblijft om haar doel te bereiken, kan zij een camera plaatsen om na te gaan of het rookverbod niet wordt overtreden.
Maar nog is hierover niet alles gezegd. Eens de camera in het berghokje is opgehangen, mag de school het beeldmateriaal uitsluitend gebruiken om na te gaan of er werd gerookt. Maar wat als de school via het beeldmateriaal ontdekt dat in het berghokje nog andere zaken gebeuren die indruisen tegen het schoolreglement? Zij kon bijvoorbeeld vaststellen dat een groepje leerlingen heeft gespijbeld en zich in het berghokje lazarus dronk. Hoewel de feiten misschien ernstig zijn, kan de school die beelden niet gebruiken om deze leerlingen daarmee te confronteren. Haar doel was immers de naleving van het rookverbod controleren om brandgevaar te voorkomen. Ook een camera in de fietsenstalling om roken tegen te gaan, kan nooit gebruikt worden om aan te tonen welke leerlingen dagelijks te laat komen… .
Niet te veel, niet te weinig en relevant
Een laatste punt waarmee de school rekening moet houden is het feit dat het beeldmateriaal toereikend, ter zake dienend en niet overmatig moet zijn ten opzichte van de doeleinden. De camera moet zo geregeld worden dat er geen overbodige beelden worden opgenomen. Het is niet nodig beelden te schieten van het berglokaal wanneer alle leerlingen al naar huis zijn. Er mogen ook niet meer camera’s geplaatst worden dan noodzakelijk is. Het is bijvoorbeeld niet nodig om drie camera’s in de sportzaal te installeren terwijl alleen het berghokje geviseerd wordt.